Qocalma prosesi hər zaman eyni sürətlə və düz xətt üzrə getmir. "Stanford Universiteti"nin rəhbərliyi ilə aparılan mühüm bir elmi araşdırma insan bədənində qocalma ilə bağlı molekulyar dəyişikliklərin xüsusilə 44 və 60 yaş civarında kəskin şəkildə sürətləndiyini ortaya qoyub.
Uzun illərdir qocalma prosesinin yavaş və tədricən baş verdiyi düşünülürdü. Lakin "ScienceAlert" elmi portalının yayımladığı araşdırmaya görə, insan orqanizmində qocalma ilə əlaqəli bioloji sıçrayışlar müəyyən yaş dövrlərində qəfil dalğalar halında yaşanır.
Stanford Universitetinin genetik alimi Maykl Snayder və komandası qocalmanın molekulyar səviyyədəki təsirlərini öyrənmək üçün bir neçə il ərzində 25-70 yaş aralığında olan 108 yetkin şəxsdən müntəzəm olaraq bioloji nümunələr toplayıb. Tədqiqat zamanı RNT, zülallar, lipidlər (piylər), eləcə də bağırsaq, dəri, burun və ağız mikrobiomuna aid 135 mindən çox bioloji xüsusiyyət analiz edilib.
Tədqiqatçılar insan bədənindəki molekulların təxminən 81%-ində iki fərqli dövrdə kəskin miqdar dəyişikliyi aşkarlayıblar. Bu molekulyar dəyişikliklərin ilk zirvə nöqtəsi ortalama 44 yaşda, ikinci böyük dalğası isə təxminən 60 yaşda baş verir.
Genetik Maykl Snayder tapıntıları bu cür şərh edib:
"Biz zaman keçdikcə sadəcə tədricən dəyişmirik; bədənimizdə müəyyən yaşlarda həqiqətən çox dramatik və qəfil bioloji dəyişikliklər baş verir."
Hansı yaşda bədənimizdə nə dəyişir?
40-cı yaşların ortaları (44 yaş ətrafı): Bu dövrdə baş verən dəyişikliklər əsasən lipid (piy), kofein və alkoqol maddələr mübadiləsi (metabolizm) ilə bağlıdır. Eyni zamanda ürək-damar xəstəlikləri riski, dəri və əzələ funksiyalarına cavabdeh olan molekullarda ciddi qocalma əlamətləri başlayır.
60-cı yaşların əvvəlləri (60 yaş ətrafı): Bu mərhələdə isə karbohidrat və kofein metabolizmi, immun sisteminin tənzimlənməsi, böyrək funksiyaları, eləcə də ürək-damar sağlamlığı, dəri və əzələ toxumaları yenidən kəskin transformasiyaya uğrayır.
Səbəb sadəcə menopoz deyil
40-cı yaşların ortalarında baş verən ilk qəfil bioloji qocalma dalğası qadınlarda menopoz və ya perimenopoz (menopozdan əvvəlki dövr) ilə əlaqələndirilsə də, elmi analizlər fərqli bir nəticə göstərib. Eyni yaş qrupundakı kişilərdə də tamamilə eyni molekulyar dəyişikliklərin və qocalma sıçrayışının qeydə alınması, bu prosesin təkcə qadınlardakı hormonal dəyişikliklərlə (menopozla) izah edilə bilməyəcəyini sübut edib.
Tədqiqatın müəlliflərindən olan Syaotao Şen qeyd edir ki, 40-lı yaşlardakı dəyişikliklərdə menopozun rolu ola bilər, lakin həm qadınlarda, həm də kişilərdə eyni dərəcədə təsirli olan başqa naməlum bioloji faktorlar da mövcuddur.
Alimlər bu tapıntıların hələlik kiçik bir qrup (108 nəfər) üzərində aparıldığını və gələcəkdə daha geniş kütlələrlə yoxlanılmasına ehtiyac olduğunu bildirsələr də, bu araşdırma qocalmanın təqvim yarpaqları kimi düz bir xətt üzrə getmədiyini, bədənimizin müəyyən yaş hədlərində "bioloji keçid otaqlarından" keçdiyini təsdiqləyir.
