Türkiyədən ABŞ-a və bir sıra digər ölkələrə təsirli həcmdə toyuq yumurtasının ixracı respublikanın özündə bu məhsulun qiymətinin kəskin artmasına səbəb olub.
“Ekonomim” qəzetinin məlumatına görə, 2024-cü ilin dekabr ayından daxili bazarda 30 ədəd yumurta bağlaması iki dəfə bahalaşaraq orta hesabla 120 lirədən 250 lirəyə (3,3 dollardan 6,6 dollara) yüksəlib.
Bəzi pərakəndə satış məntəqələrində 30 yumurtanın qiyməti 8 dollara çatır. “Üzvi” etiketli yumurtaların 30 paketi 11 dollardan bahadır. Sənaye nümayəndələrinin qeyd etdiyi kimi, ölkədə yumurta istehsalı ilə bağlı heç bir problem yoxdur, lakin bir sıra səbəblərdən alış və satış qiymətləri arasındakı fərq artmaqda davam edir və bunun əsas səbəbi ixracdır. Amerika bazarına böyük həcmdə toyuq yumurtası daxil olur. ABŞ-da bu məhsul qıtlığı davam edir və ölkə 2024-cü ildə Türkiyədən təxminən 74,4 milyon yumurta alıb. Qəzet yazır ki, mövcud razılaşmalara əsasən, 2025-ci ilin iyul ayına qədər ABŞ-a ümumilikdə 15 min ton yumurta göndərilməsi planlaşdırılır. Bu, təxminən 280 milyon ədəddir. Bu ixrac Türkiyəyə təxminən 26 milyon dollar gəlir gətirəcək.
İstehsalçıların qeyd etdiyi kimi, xaricə, xüsusən də ABŞ-a yumurta satmaq daxili bazara nisbətən daha sərfəli və asandır. Ölkə daxilində bir yumurtanın alış qiyməti təqribən 3 lirə (təxminən 0,07-0,08 dollar) təşkil edir, lakin pərakəndə satış şəbəkələrində bir yumurtanın qiyməti artıq 9 lirəyə (0,3 dollar) başa gəlir. Xərcdə bu artım vasitəçilər hesabına baş verir və istehsalçılar üçün sərfəli deyil.
Bu arada ABŞ yumurtanı qiymətlərə fikir vermədən alır, çünki onların bazarında böhranlı vəziyyət yaranıb. Məhsulların ixracı da sərfəlidir, çünki bu halda istehsalçı dərhal bütün məbləği əvvəlcədən ödənişlə alır və praktiki olaraq geri qaytarma problemi ilə üzləşmir. Məhsulları daxili bazara çatdırarkən, mövcud qayda və xüsusiyyətlərə görə istehsalçı yalnız 3-4 aydan sonra təhvil verilmiş partiyanın haqqını alır.
Qeyd olunur ki, qış mövsümündə Türkiyədə yumurta istehsalının həcmi təbii səbəblərdən müəyyən qədər aşağı düşür. Buna görə tənzimləyicilər subsidiyaları azaltmaqla ixracı cilovlamağa çalışıblar. Bununla belə, bu, qiymət artımlarını effektiv şəkildə cilovlaya bilmədi, çünki daha yüksək xərclərə baxmayaraq, xüsusilə ABŞ-dan gələn tələb azalmadı.
